Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 330, սյունակ 1
ԽԻԽԱԲԱՍ
(եխիխասար՞)
«խուխ, թուք, կեղտոտ բան»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
կրկնաւոր կազմութիւն՞
Էջ 333, սյունակ 1
ԽԼԻԿ-Ք
(խլին-ք, -ամբք, խլնիք)
«խլինք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«բծերի, գորշ եւ սեւ գոյների նշանակման համար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khēl- (+ -իկ), *khēl-no-, *khēlniio-)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalana
«բիծ, կեղտ»
հուն.
κελαίνος
«սեւ»
հ. վ. գ.
huiwa
«խոնաւութիւն, տիղմ, ջրի կեղտ, ցեխ»
Մատենագիտություն
Ջհաւկեան, ՕԻՄՊԱՅ 119
Էջ 334, սյունակ 1
ԽԾՈՒԾ
«զվաձք, զզած վուշի կամ կանեփի մնացուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
հ.-ե. արմատ՝ *kei-d-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *s(s)kei-d-)
փոխատու լեզու՝ վրաց. xweça
«քերթել, թելը մաքրել»
փոխատու լեզու՝ մեգր.-ճան. xoc
«կեղեւը հանել»
Գոհացուցիչ ստուգաբանություն չունի: Հավաստի չեն ինչպես հնդեւրոպական, այնպես էլ կովկասյան ծագման վարկածները: Առաջին դեպքում քիչ հավաստի է կապը *s(s)kei-d- «կտրել, անջատել» արմատի հետ (*khei-dio- կամ *khei-d-s-°): Երկրորդ դեպքում՝ նշվող կովկասյան աղբյուրները (Աճառյան, Ջահուկյան) իմաստորեն եւ հնչյունապես բավարար չեն խծուծ կրկնավոր ձեւը բացատրելու համար: Բնաձայնական-պատկերավոր կազմություն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խծծել
Էջ 334, սյունակ 1
Խ(Ղ)ԽԱՅԹ
(-ի, -ից)
«վերքի ուռուցք, բարախ, որդ, ճիճու, հպարտություն, կեղծիք, խարդախություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«խփել, կտրել»
*k > *kh անցմամբ
Բաղադրյալ կազմություն (բարդ բառ)՝ խող- եւ խայթ. առաջինը կարելի է բխեցնել հնդեւրոպական *kel- «խփել, կտրել» արմատից՝ *k > *kh անցմամբ: Հմմտ. խիղ- (խող-): խայթ-ն էլ թերեւս առնված է ավելի լայն առումով (հմմտ. խեթ, խիթ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խ(ղ)խայթիլ,
խղխայթումն,
բազմախ(ղ)խայթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
calamitas
«վնաս»
լատ.
clades
«վնաս, աղետ, խեղություն, խեղանդամություն, հաշմ»
ռուս.
колоть
«ծակել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 344, սյունակ 1
ԽՈՐԹ
ուշ՝ -ոյ, -ու, -ի, -ից
«հարճորդի, պոռնկորդի, խորթ (անհարազատ) որդի, խորթ, կեղծ, կոշտ, անհարթ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կնճռոտվել, կծկվել, անմշակ կաշի, թեփ, կեղեւ, չորացած, նիհար, հյուծված»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khorth-)
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *khorth-` *(s)ker- «կնճռոտվել, կծկվել, անմշակ կաշի, թեփ, կեղեւ, չորացած, նիհար, հյուծված» արմատից: հմմտ. ատամնային ածականով՝ հ. վ. գ. scrato «չար ոգի», շվեդ. skratte «ուրվական», նորվ. screda «թույլ մարդ», մ. ն. գ. schrade «բարակ, նիհար, խղճուկ», հ. իսլ. skydda «կծկված կաշի», լիտվ. skràusti (skraudù) «խորդուբորդանալ»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խորթանալ,
խորթութիւն,
խառնախորթ,
աւտարախորթ,
խորտուբորտ,
խորդուբորդ,
խորթուբորթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scrato
«չար ոգի»
շվեդ.
skratte
«ուրվական»
նորվ.
screda
«թույլ մարդ»
մ. ն. գ.
schrade
«բարակ, նիհար, խղճուկ»
հ. իսլ.
skydda
«կծկված կաշի»
լիտվ.
skràusti (skraudù)
«խորդուբորդանալ»
Էջ 344, սյունակ 1
ԽՈՐԽ
(-ի)
«օձի շապիկ, կաշի, մորթ, կճեպ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)ker-
«կտրել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khorkh-)
*k>*kh անցումով
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական *khorkh-` *(s)ker- «կտրել» արմատից *k>*kh անցումով: հմմտ. կիմր. khoen (<*krokno) «կաշի», մ. բրը. crocann «կաշի» (<*krokkeno) կամ *(s)ker- «կնճռոտվել, կծկվել, անմշակ կաշի, թեփ, կեղեւ» արմատից: հմմտ. նորվ. բրբ. skarka «սառցակեղեւ», այլեւ ռուս. кора «կաշի»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խորխանալ,
խորխատոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
կիմր.
khoen (<*krokno)
«կաշի»
մ. բրը.
crocann (<*krokkeno)
«կաշի»
նորվ. բրբ.
skarka
«սառցակեղեւ»
ռուս.
кора
«կաշի»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 408-409
Էջ 345, սյունակ 1
ԽՈՐԽՈՆՋ
«ագռատուկ, դաշտախոտուկ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
կրկնաւոր կազմութիւն՝ բրբ. մրմոնջ-ի տիպի կաղապարով՝ ինչ-որ խոր- արմատական ձեւից կամ խորիս «բարակ մաշկ, կեղեւ» բառի ածանցեալը
Էջ 347, սյունակ 1
ԽՈՒՂԲ
(խաղբ)
«աղբ, աղտեղություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel- (*kāl-)
«բիծ, սեւ, գորշ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khōl-)
«բիծ, սեւ, գորշ» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղբախուղբ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalana
«բիծ, կեղտ»
հ. հնդկ.
kalusa
«կեղտ, աղբ»
հ. վ. գ.
huliwa
«խոնավություն, ճահիճ, կեղտ, տիղմ, ցեխ»
Մատենագիտություն
Джаукян, ОИДПАЯ 119
Էջ 349, սյունակ 1
ԽՈՒՆԿ
(խունգ), -ոյ, նաեւ` -ովք
«խունկ, կնդրուկ»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան.
փոխատու լեզու՝ պ. xunk (xung)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խնկել,
խնկանոց,
խնկաբեր,
խնկալից,
խնկածու,
խնկակալ,
խնկաղաց,
խնկիչ,
խնկենի,
խնկարկու,
խնկատերեւ,
խունկեղեգն,
դեղախունկ,
դեղնախունկ,
եղեգնախունկ,
հայխունկ,
շամշախունկ,
լիախնկայ,
խնկաբոյր
Մատենագիտություն
H. AG 162;
Աճ. ՀԱԲ 421
Էջ 354, սյունակ 1
ԽՐԹԻՆ
-ոյ
«մութ, տձեւ, խրթին, դժվարիմաց»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ker-
«մթնագույն, գորշ, կեղտոտ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *k'er-)
*k>*kh անցումով
հազիվ թե կապ ունենա հնդեւրոպական *ker- (*k'er-) «մթնագույն, գորշ, կեղտոտ» արմատի հետ` *k>*kh անցումով.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խրթնանալ,
խրթնութիւն,
խրթնի,
խրթնազգեստ,
խրթնածածուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
karata
«մութ, կարմիր»
հ. սաքս.
hrot
«սուր»
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։