Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«դեւ» որոնման արդյունք՝ 2100 բառահոդված
· Էջ 110 / 210
Էջ 387, սյունակ 1
ԿԱՍԵԼ
(-իլ)
«հետ կանգնել, դադարել»
Փոխառություն (հավանաբար)
հ.-ե. արմատ՝ *kak-
Աղբյուր՝ իրանական *kas
(հավանաբար)
«փոքրացնել, նվազեցնել»
Կասկածելի են համարում Հյուբշմանը (AG 12) եւ Աճառյանը (ՀԱԲ 531-532). սակայն հմմտ. ավելի նոր` Bailey, DKS 57:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կասեցուցիչ,
կասումն,
անկասելի
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
kasu «փոքր, չնչին»
պ.
kastan «փոքրացնել, նվազեցնել, պակասեցնել»
Մատենագիտություն
AG 12;
ՀԱԲ 531-532;
Bailey, DKS 57
Տե՛ս նաեւ
Էջ 388, սյունակ 1
ԿԱՏԱԿ
II
(կատիկ), -ի, -աց
«ծաղր, կատակ, կատակաբանութիւն, ծաղրածու, խեղկատակ»
Անստույգ (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷet-
«խօսել, ասել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷed-)
Աղբյուր՝ մ. պ. kalak < *kataka- «բերդ, ամրոց», թուրֆ. qdg, պ. kada «տուն, բնակարան»
(կասկածելի)
«քաղաք»
Կասկածելի է բխեցումը հնդեւրոպական *gʷet- «խօսել, ասել» արմատի *gʷed- տարբերակից. - Աճ. ՀԱԲ 2, 536 (ըստ Լիդենի)։ Եթե կապուած է Ներսեսովիչի կալաք «կատակ» բառի հետ, ապա հաւանական է բառի իրանական ծագումը. t/l յարաբերութեան համար հմմտ. մ. պ. kalak (հայ. քաղաք) < *kataka- «բերդ, ամրոց», թուրֆ. qdg, պ. kada «տուն, բնակարան»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կատակել,
կատականք,
կատակութիւն,
խաղակատակ,
այպանակատակ,
հացկատակ,
ծաղրակատակ
Նոր՝
կատակարան, կատակախօս, կատակասէր, կատակերգու
կատակարան, կատակախօս, կատակասէր, կատակերգու
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
gadati «ասում է»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 536
Էջ 389, սյունակ 1
ԿԱՏԱՐ
(-ի, -աց, -ոյ (°))
«ծայր, կատար, ավարտ, լեռնագագաթ, աքաղաղի կատար»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել, թեքել, կամար կապել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gᵘ-od-)
Հազիվ թե ծագի սեմական աղբյուրից (հմմտ. եբր. keter «պսակ, թագ, կատար»):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կատարել,
կատարումն,
կատարելիք,
կատարած,
կատարեալ,
կատարելապէս,
կատարելամիտ,
անկատար,
լիակատար,
դժուարակատար,
երագակատար,
բերակատար,
հայրենակատար,
խորհրդակատար,
կամակատար
Նոր՝
գործակատար, յանձնակատար
գործակատար, յանձնակատար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
նորվ. բրբ.
kyta «սապատ, վեր ուռած ծալք, ուռուցք»
շվեդ. բրբ.
küt «սապատ, պալար»
Էջ 389, սյունակ 1
ԿԱՐ
I
(-ոյ, -ի, -ից)
«թոկ, լար, հող, կցում, կար, կարելը»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ger-
«միավորել, հավաքել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *goro-)
o-ձայնդարձ
կամ, որ, թերեւս, ավելի ճիշտ է, *ger- «պտտել, ոլորել» արմատից։ Աղայան, ԲՍՀ 81 (բայց ոչ՝ կարաւանդ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարել,
կարան,
կարկատել,
կարկատան,
կարկատումն,
խորանակար,
կաշկակար,
մանրակարկատ,
խրամակարկատ,
հատակարկատ,
կարոտել
Նոր՝
հնակարկատ
հնակարկատ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
αγειρω «հավաքել»
լատ.
grex, -gis «հոտ, կապոց, տրցակ»
լիտվ.
gurgulas «խտություն, հանգույց»
լատվ.
gùrste «վուշի կապոց»
հ. հնդկ.
guná (grno) «թել»
հ. հնդկ.
gárta «մարտակառքի նստատեղ (*«միջնատահյուս նստատեղ, կառագամբյուղ»)»
հ. իսլ.
karmr «պատնեշ»
հ. շվեդ.
karm «հյուսված թիկնակ»
հուն.
γυργαθος «հյուսված կողով»
Մատենագիտություն
Աղայան, ԲՍՀ 81
Էջ 390, սյունակ 1
ԿԱՐ
II
«կարողություն, ուժ, սաստկություն, շատություն, հնարավորություն»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ պրթ. karī
«ակտիվություն»
Աղբյուր՝ մ. պ. kar
«ուժ ունենալ, ի վիճակի լինել, կարողանալ»
Ջահ. ՀԼՊ 528։ Մեյեն եւ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 542) համեմատում են սողդ. kaδi (kaδe) «շատ, կարի, հույժ» բառի հետ։ Բնիկ հնդեւրոպական *gʷer- «ծանր» արմատից (հուն. βριαρος «ուժեղ», հ. իռլ. brīg «ուժ, հզորություն, արժեք») ծագելու դեմ է խոսում ապիկար տիպի կազմությունը, որ ակնհայտ իրանական բնույթ ունի։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարել,
կարաւոր,
կարատրիլ,
կարութիւն,
կարի,
կարեպետ,
կարեվէր,
կարեւոր,
տկար,
տկարանալ,
անկար,
անկարելի,
ապիկար
Նոր՝
տկարակազմ
տկարակազմ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
սողդ.
kaδi (kaδe) «շատ, կարի, հույժ»
հուն.
βριαρος «ուժեղ»
հ. իռլ.
brīg «ուժ, հզորություն, արժեք»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 528;
Աճ. ՀԱԲ 542
Էջ 390, սյունակ 1
ԿԱՐ
III
«կարիք»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *gʷer-
«ծանր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷori-)
ծագում է «ծանր» արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարի-ք,
կարեւոր,
կարաւտ,
կարաւտիլ
Նոր՝
կարոտագին, կարոտակէզ, կարոտաւոր, կարիքաւոր
կարոտագին, կարոտակէզ, կարոտաւոր, կարիքաւոր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
gurú «ծանր, կարեւոր, արժանավոր»
Էջ 390, սյունակ 1
ԿԱՐԱԿՈՒՄ
«տիղմ, ցեխ, տղմուտ, ցեխոտ»
Ծագումն անհայտ է
ծագի իրանական որեւէ կորած բառից (հնդեւրոպական *kel-, *kāl- գույնանիշ արմատից. հմմտ. հ. հնդկ. kalká «կեղտ»)։ Պատահական է նմանությունը թյուրք. qara qum (թրք. kara kum) «սեւ ավազ» կապակցության հետ։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kalká «կեղտ»
թյուրք.
qara qum «սեւ ավազ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 390, սյունակ 1
ԿԱՐԱՊ
(-ի)
(կարափ)
«կարապ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *ger-
«խոխոտ ձայն արձակել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gorǝb-)
ծագում է «խոխոտ ձայն արձակել» արմատից
Էջ 391, սյունակ 1
ԿԱՐԴԱԼ
«ձայն արձակել, կանչել, հրաւիրել, անուանել, բարձրաձայն կարդալ, հրապարակել, կարդալ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *gʷer-
«ձայն բարձրացնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gʷrdh-)
բնիկ հնդեւրոպական՝ *gʷrdh- < *gʷer- «ձայն բարձրացնել» արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարդացողութիւն,
կարդացութիւն,
գրակարդաց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
gerdas «գոչիւն, աղմուկ, լուր»
լիտվ.
gerdaut «ասել, խօսել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 549;
Pok. IEW 478
Էջ 392, սյունակ 1
ԿԱՐԹ
(-ի, -ից)
«կարթ, թռչունի ոտքի բիտ, ոտքի ջիղ, ոտք, սրունք, մեծ գամ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *ger(b)-
«պտտել, ոլորել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *grpti-)
արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կարթակոտոր,
կարթաբար,
կարթահարել,
կարթաձուկն,
կարթապան,
կարթել,
կարթնկեց
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
garbana «գանգուր, խոպոպ»
ռուս.
горб «սապատ»
ն. վ. գ.
krampé «կանթ, կեռ, ճանկ» (ռնգայինով)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 550;
Pok. IEW 387
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։