Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 380, սյունակ 1
ԿԱՅԹ
I
(-ի, -ից)
«ցատկոտում, ուրախության պար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gēi-
«երգել, կանչել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gəi-ti-)
Քիչ հավանական է ծագումը հնդեւրոպական *gəi-ti-ից` *gēi- «երգել, կանչել» արմատից։ Ավելի հավանական է կապը` կ/խ հերթագայությամբ, խայտալ բայի հետ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կայթել,
կայթին,
կայթումն,
կայթոտ,
կայթանել
Տե՛ս նաեւ
Էջ 398, սյունակ 1
ԿԵՂԵՒ
(-ոյ)
«կեղեւ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kel-
«կտրել, անջատել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *keleb- կամ *kel-ep-)
կ/խ հերթագայությամբ կամ ք > կ անցմամբ
կ/խ հերթագայությամբ կամ ք > կ անցմամբ ծագում է հնդեւրոպական *(s)kel- «կտրել, անջատել» արմատից՝ *keleb- կամ *kel-ep-, մանավանդ որ բարբառներում կան կ-ի փոխարեն ք-ով, փ-ով, բ-ով եւ լ-ի փոխարեն պ-ով, փ-ով, բ-ով տարբերակներ. սրանց հիման վրա կարող են վերականգնվել *քեղեւ/փ/բ հայկական բարբառային սկզբնաձեւերը եւ վերականգնել *kel-eb(h)/p(h)- նախաձեւերը:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կեղեւել,
անկեղեւ,
կարծրակեղեւ,
ողորկակեղեւ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. վ. գ.
scelifa
«կճեպ, թաղանթ»
մ. վ. գ.
schelfe
«կճեպ, թաղանթ»
ն. վ. գ. բրբ.
schelfe
«կճեպ, թաղանթ»
մ. ն. գ.
shulpe, stholpe
«թեփուկ. պատյան»
from *skeleb-
դան.
kulp(e)
«պատիճ, պատյան»
Մատենագիտություն
AG 307;
ՀԱԲ 568
Էջ 398, սյունակ 1
ԿԵՂՏ
-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ի, -ից
«կեղտ, կեղտոտութ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gel-
«գնդ(վ)ել, գունդ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gel-d-)
բնիկ հնդեւրոպական *gel-d- ` *gel- «գնդ(վ)ել, գունդ» արմատից. հմմտ. մ. նիդերլ. klatten «կեղտոտել», մ. վ. գ. klatz, ն. գ. cladde «կեղտագիծ» (հայ-գերմ. զուգաբանություն, որով գերմ. բառերի հնդեւրոպական ծագումը հաստատվում է, եւ Պոկոռնու (Pok. IEW 1, 358) կասկածը փարատվում է):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կեղտալից,
կեղտել,
կեղտաշոր,
չարակեղտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. նիդերլ.
klatten
«կեղտոտել»
մ. վ. գ.
klatz
ն. գ.
cladde
«կեղտագիծ»
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 124;
Աճառյան 635
Էջ 399, սյունակ 1
ԿԵՄ
(-ոյ)
(կետմ)
«կեմ, խոտե բոկ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gem-
«բռնել, սեղմել, ճնշել, բոկ, շղթա»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gemos-)
որովհետեւ 1) *e-ն չի փոխվում ե-ի, եւ 2) *g-ն տալիս է կրկնակի արտացոլում` ճեմ, ճիմ եւ կեմ (հմմտ. *gʷenā->կին): Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 571) համարում է փոխառություն` հուն. κημός «սանձ» բառից, որ իմաստով հեռու է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կետմատարագ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 571
Էջ 402, սյունակ 1
ԿԶԱԿ
(-ի, -աց)
«կզակ, ներքին ծնոտ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gu-g(h)-)
*-ակ ածանցով
հ.-ե. զուգահեռները *g-ով են, թեեւ իրանական, բալթիական, սլաւոնական խմբերում *g(h)-ի եւ *g(')-ի արտացոլումները չեն տարբերւում, հայերենում էլ *-ugh- եւ *ugh- տալիս են -ուզ: Սակայն հնարաւոր է ամբողջական փոխառութիւն իրանական աղբիւրից (հնդեւրոպական *kug- *keu- «ծռել» արմատից), թեեւ այդպիսին չի հաւաստւած:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կզակահաց,
կզակակալ,
կզակային
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ն. վ. գ.
kugel
««գնդակ»»
գ.
kogal
««կլոր լեռնագագաթ»»
նորվ.
kjūka
««գունդ»»
խոլ.
kjūka
««մատնակոճ»»
լիտվ.
guga
««(փոքր) սապատ»»
ռուս.
гугля
««ելունդ»»
պ.
güzak
««ոտքի կոճ»»
լիտվ.
gùžus
լեհ.
guz
««ելունդ»»
Մատենագիտություն
ն. վ. գ. None
Էջ 405, սյունակ 1
ԿԻՆՃ-
(կունճ-, կանճ-՞)
«կաղկանձում, վնգստում»
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
բնաձայնական արմատ, որ Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 496) միացնում է կաղկանձել-ի հետ՝ վերջինիս արմատը համարելով կանձ-ը։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կնճկնճալ,
կնճկըռալ,
կնկնծալ,
կնճկնծտալ,
կզկնծըտալ,
կնճաձայն
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 496
Տե՛ս նաեւ
Էջ 408, սյունակ 1
ԿԼԱՓՆ
((բրբ. կլափ՝ կլափին անել, կլափին տալ), կլափել, կլամ)
«կզակ», «բերանը բացուխուփ անել», «բերանը բաց անել», «կոկորդի բերան»
(բրբ.)
Ստուգաբանություն (բնաձայն)
հ.-ե. արմատ՝ *gel-
«գնդ(վ)ել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gleb(h)-)
Կարծես թե զուգահեռ ունի ն. գ. klaffen «բաց լինել» բայի մէջ, որ գալիս է հնդեւրոպական *gel- «գնդ(վ)ել» արմատի աճականով *gleb(h)- հիմքից (այս դէպքում կլամ ձեւը պիտի գար *gləm(bh)-ից), բայց հայերենում *g-ն *l-ից առաջ պիտի ընկնէր, եթէ չենթադրենք *gĕləm(bh) նախաձեւը:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ն. գ.
klaffen
«բաց լինել»
Էջ 416, սյունակ 1
ԿՈՂԿՈՂԻԼ
«բարձրաձայն լալ, ողբալ, մղկտալ, մորմոքվել, ցավագինորեն նայել»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gal-
«կանչել, ճչալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gal-/*gol-)
ձայնավորմամբ տարբեր
Կրկնավոր կազմություն՝ թերեւս հնդեւրոպական *gal- «կանչել, ճչալ» արմատին մոտ (ձայնավորմամբ տարբեր) *gal-/*gol- տիպի մի արմատից:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. սլավ.
glagolati
«խոսել»
ռուս.
гологолить
«շաղակրատել»
հ. անգլ.
klack
«բարձրաձայն շաղակրատել»
ավ.
gərəzaiti
«գանգատվում է, ողբում է, հեծեծում է»
հ. վ. գ.
klaga
«գանգատ»
մ. իռլ.
glām
«ճիչ, անեծք»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 422, սյունակ 1
ԿՈՐ
II
«ձագ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *g^or-
Յ. Պոկոռնին (IEW 1, 485) տալիս է միայն ածանցյալ *g^rebh- «սաղմ, երեխա, ձագ» նախաձեւը, որի *g^orēbh- տարբերակից, թերեւս, ծագում է կորիւն-ը (*g^orēbh-no` ըստ O. Hass-ի)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կորիւն,
խոճկոր,
խոճկորակ,
առիւծակորիւն,
գայլակորիւն,
իժակորիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
gárbhas
«արգանդ, սաղմ»
ավ.
garəva
«արգանդ, սաղմ»
հուն.
βρειρος
«սաղմ, նորածին, երեխա, ձագ»
ռուս.
жеребенок
«քուռակ, մտրուկ»
Մատենագիտություն
IEW 485
Էջ 424, սյունակ 1
ԿՈՐՃ
«շրջում, շուռ տալը, կործանում, տապալում»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ger-
«պտտել, դարձնել, շրջել, ոլորել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gor-g'-)
Անմիջական արմատից է կոր բառը, որի եւ կործ-ի կապը երեւում է ի կոր կործանեմ արտահայտության մեջ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կործել,
կործան,
կործանեմ,
կործանեցուցանեմ,
կործանիչ,
կործանում,
դիակործան,
դիակործանելի,
բիւրակործան,
եգիպտակործան,
երկրակործան,
ինքնակործան,
կործանարար
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
krākr, krōkr
«ծռում, բերում. ծովախորշ, կեռ»
լիտվ.
grazyti
«պտտել, շրջել, շուռ տալ, ոլորել»
լիտվ.
gráižyti
«գայլիկոնել, ծակել, շրջել, ծկել, տապալել»
մ. անգլ.
crinkled
«շրջված, շուռ տված»
հ. անգլ.
criucan
«կուչում ընկնել»
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։