Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 412, սյունակ 1
ԿՆՁՆԻ
(կնձենի)
«թեղի (ծառ)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *wing-
«կնձնի»
բայց «կնձնի» նշանակող հնդեւրոպական *wing- արմատը (ռուս. вяз, լիտվ. vinkšna եւ այլն) հայերենում պիտի տար *գնձ-նի, եթե հայերենն այս արմատից է, ապա ենթադրելի է ն- ռնգայինից հետո ձ-ի ձայնեղացում եւ առաջին բաղաձայնի խլացում, այլապես պիտի փնտրել այլ աղբիւր:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
вяз
լիտվ.
vinkšna
Էջ 412, սյունակ 1
ԿՆՃ-
(կի՞նճ, կու՞նճ, կնի՞ճ, կնո՞ճ)
«հաստ բան, գունդ, ելունդ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *gen-
«սեղմել, գնդված բան, գունդ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gendio-)
հ.-ե. արմատ՝ *geng-
«գունդ, գնդվածք, գունձ, կոշտ կտոր»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gengi- / *gong-)
Աւելի քիչ հաւանական է` *gengi-` *geng- / *gong- «գունդ, գնդուածք, գունձ, կոշտ կտոր» արմատից.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կնճակ,
կնճափող,
կնճիթ,
կնճուտ,
կնջութ,
կնճքեղ,
կնճթակերպ,
կնճթանալ,
կնճթադեմ,
շնկնճիթ,
շանակնճիթ,
եղջերակնճիթ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
նորվ.
kott
«կարճ եւ հաստ բան»
<*gnet-
հուն.
γογγίλος
«գնդաձեւ, կլոր»
լատ.
gingiva
«լինդ»
հ. իսլ.
kokr
«գունդ, գուրձ»
լիտվ.
gùnga
«գունդ, գնդվածք, գունձ»
լիտվ.
gūzys
«ազդրոսկրի գլուխ. կաղամբի գլուխ»
ռուս.
гуз
«հետույթ»
Էջ 418, սյունակ 1
ԿՈՅԶ
ուշ՝ -ի, -ից
«ողկույզ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել, կորացնել, կամար կապել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *geu-gh-)
արմատից. հաւանաբար սրանից են կազմուած ըն-կոյզ եւ ողկոյզ. Աճառյանը (ՀԱԲ 2, 629) համարում է ողկոյզ բառի կրճատումը ստուգաբանութեամբ՝ խաղող(ոյ) ողկոյզ > խաղողոյ կոյզ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կոյզկապ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
պ.
guzak
«ոտքի կոճ»
(°)
լիտվ.
gùžas
«կոճ, կոնգոմ, պիստակ»
լիտվ.
gaužĕ
«գլուխ»
Մատենագիտություն
ՀԱԲ 629
Տե՛ս նաեւ
Էջ 429, սյունակ 1
ԿՈՒՐԾՔ
(-ից)
«կուրծք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *geu-
«ծռել, կամար կազմել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *gug'-ro-)
*-g' ածականով ձեւից
բայց բուն նախաձեւը չի ճշտուած։ հնչիւնապէս քիչ հաւանական են` 1) համեմատութիւնը ռուս. грудь «կուրծք» (<*grendh-. հնարաւոր է ենթադրել առանց ռնգայինի եւ շնչեղ *d-ով ձեւ)։ 2) բխեցումը *geu- «ծռել, կամար կազմել» արմատի *-g' ածականով ձեւից կազմուած *gug'-ro- նախաձեւից։ *geu-g'-ի համար` հմմտ. լիտվ. gùžas «կոճ, կոնգոմ, ելունդ»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կրծացաւութիւն,
կրծապահ,
կրծանոց,
կրծաբախ,
միջակուրծք,
կրծկալ,
կրծոսկր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ռուս.
грудь
«կուրծք»
<*grendh-
լիտվ.
gùžas
«կոճ, կոնգոմ, ելունդ»
Էջ 435, սյունակ 1
ԿՐՃԵԼ
I
(կճել)
«կրճատել, կարճացնել»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ իրան.
Արմատը, հավանաբար, նույնն է կարճ-ի հետ, որ ծագում է իրանական աղբյուրից (տե՛ս)։ կճատ ձեւը կամ կրճատ-ից է, կամ առանձին ավանդված կոճատ-ից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
կրճատ,
կրճատութիւն,
կրճատել
Տե՛ս նաեւ
Էջ 445, սյունակ 1
ՀԱՆԳ-
«դադար, վերջ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kuei-
«հանգստանալ, հանգիստ վայելել»
հան- նախածանցով
որի -i-ն ահպանուել է (*հան-գիչիմ>հանգչիմ)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հանգչիլ,
(-նուլ),
հանգիստ,
հանգստաբար,
հանգստանոց,
մահահանգիստ,
հոգեհանգիստ,
ձմեռնահանգիստ,
նաւահանգիստ,
անհանգիստ,
հանգստանալ,
հանգստութիւն
Մատենագիտություն
Ջահ. ՀԼՊ 134
Էջ 445, սյունակ 1
ՀԱՆԳՈՅՑ
(-ի, -ից)
«հանգոյց, կնճիռ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
Թերեւս կազմուած է -ոյց ածանցով՝ անգանիլ (անկանիլ) «հասնել, աւարտել» բայի յանգ արմատից, կամ, որ աւելի հաւանական է, հանգ «դադար, աւարտ» արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հանգուցել,
ոսկեհանգոյց
Էջ 448, սյունակ 1
ՀԱՍ
I
(-ի, -ից)
«հասնելը, հասունություն, հասակ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *enek-
«հասնել»
բայց կան հնչիւնական կողմի մեկնաբանութեան դժուարութիւններ. թերեւս պէտք է ենթադրել կոկորդային նախաձեւ եւ հայերենի *-ne- ներածանցով ձեւ, այլապէս կապը հասանեմ-ի եւ հ. հնդկ. asnoti «հասնում է» բառի հետ անհաւանական է (Mayrhofer-ը, KEWA 1, 66, ժխտում է այդ կապը):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հասանել,
հասակ,
հասակակից,
հասակաչափ,
հասուն,
հասու,
հասույթ,
հասկանալ,
բարեհասակ,
անհասակ,
երագահաս,
տհաս,
ձեռնհաս,
վերահաս,
կարճահասակ,
վաղահաս,
վաղահասակ,
հասութաբեր,
հասունություն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
asnoti
«հասնում է»
Մատենագիտություն
KEWA 66
Տե՛ս նաեւ
Էջ 450, սյունակ 1
ՀԱՍԱԿԱՆ
«հանապազ»
(ԲՀ)
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
կազմված է հատ-ից՝ -ական վերջածանցով, բայց անհասկանալի է իմաստի մեկնությունը
Էջ 453, սյունակ 1
ՀԱՒ
III
(-ի, -աց)
«սկիզբ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *paus-
«թողնել, բաց թողնել, արձակել»
արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
հաւանալ,
հաւնումն,
հավակ,
դեռահավակ,
դառնահավ,
հավակավ,
չարահավ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
παύω
«պահել, դադարեցնել, վերջացնել»
լատ.
pausa
«դադար»
հ. սլ.
pustiti
«թողնել, բաց թողնել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 67
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։