Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 311, սյունակ 1
ԽԱՂ
I
(-ոյ, ուշ՝ նաեւ -ու, -ի, -ից)
«խաղ, ծաղր, կատակ, թատրոն, երաժշտական մի ձայնանիշ, հող, շարժում, ընթացք, վազք, արշաւ, խայտալը»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«քշել, արագ շարժել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khl- (կամ *khəl-))
Կապ ունի՞ արդյոք խեթ. kalai «շարժել» բայի հետ։ Խաղալիք-ի խաղ-ը թերեւս կապուած է *(s)k(h)el- «ծռել, հենել, ծուռ» արմատի հետ, որտեղից կան մարմնի մասերի զանազան անուանումներ, որտեղից ծագում է խեղ արմատը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խաղալ,
խաղալիկ,
խաղալիք,
խաղարար,
խաղազուրկ,
խաղատակ,
խաղաց,
արագախաղաց,
ծանրախաղաց,
բազմախաղաց,
թատերախաղք,
լարախաղացութիւն,
խաղագնդակ,
խաղաթուղթ,
խաղամոլ,
խաղասրահ,
խաղատոմս,
խաղարկութիւն,
թղթախաղ,
նարդախաղ,
խաղտուտ,
խաղտուտիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kaladati
«ստիպում է, քշում է, տանում է, համարում է»
ալբ.
gil
«բերել, տանել»
հուն.
κελλω
«ափ քշել (նաւը)»
հուն.
κολεα, κολια
«մի պար»
հուն.
κλονος
«իրարանցում, արագ շարժում»
հուն.
κλονεω
«քշել, արագ հալածել»
լատ.
celer
«արագ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 313, սյունակ 1
ԽԱՂՈՒԱՐՏ
(խաղվարտ, խաղարտ)
«վարունգ, վարունգի հունդ` սերմ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
կապուած է խաղաւարտ բառի հետ` «պալար» ընդհանուր նշանակութեամբ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 313, սյունակ 1
ԽԱՂՏԻ
«խորամանկութիւն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kel-
«խաբել, թոզ փչել, շողոքորթել»
*k/kh անցմամբ (*khldiio > խաղտի)
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն. ատտ.
καλεω
«կախարդել»
հուն.
καληδων
«կախարդուհի, գայթակղուհի»
լատ.
calvor
«խորամանկել, խաբել»
հ. վ. գ.
huolen
«խաբել»
Էջ 323, սյունակ 1
ԽԱՑԱԿ
(բրբ. խածուկ)
«բծավոր, պտավոր. արատավոր, հիվանդ, տկար»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)kēth-/*(s)kəth-
«վնասել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khəth-s-)
որտեղից հայ. խաթարել, այլեւ խաբել «նւազել, թուլանալ»։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խացկութիւն,
խացկիլ,
խասկիլ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
ἀσκηθής
«անվնաս»
գոթ.
skapjan
«վնասել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 326, սյունակ 1
ԽԵՂ
(-ի, -աց)
(խեղ, խիղ)
««խեղ, խեղված, հաշմ, պակասավոր, մեկ ոտքով կաղ» («գարշ, պիղծ, գազիր»)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)k(h)el-
«թեքել, ծռել, հենել, ծուռ, շրջված, խեղաթյուրված»
Հնչյունապես լավ չի հիմնավորված կապը կաղ եւ կեղ «ծուռ» բառերի հետ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խեղութիւն,
խեղել,
խեղաթիւր,
խեղանդամ,
խեղանք,
խեղ(ա)կատակ,
խեղկատակել,
խեղկատակութիւն,
խեղանցել,
խեղբեկ,
խեկբեկ,
խեղկիլ,
խեղկութիւն,
անխեղկեալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
σκολιός
«ծուռ. անարդար, խորամանկ»
հուն.
σκελίς (ատտ. σχελίς)
«հետեւի ոտք, ազդր»
ալբ.
tshale
«կաղ»
լատ.
scelus
«չարագործություն, խարդախություն, դժբախտություն»
հ. վ. գ.
scëlah
«ծուռ»
գ.
scheel
«շիլ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 356
Տե՛ս նաեւ
Էջ 326, սյունակ 1
ԽԵՂՃ
(խեղտ)
«ձեւ, տեսք, կազմ, կատարելություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *kelg-
«ոլորվել, գալարվել, նենգություն, կեղծիք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *khelg-)
բխում է *kelg- «ոլորվել, գալարվել, նենգություն, կեղծիք» արմատի *khelg- տարբերակից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
տխեղճ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. իռլ.
celg
«նենգություն, խորամանկություն, դավաճանություն»
հ. անգլ.
hylc
«ծռում, ոլորք»
լեհ.
chołgacsię
«սողալ, սահել, քարշ գալ»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 339, սյունակ 1
ԽՈՅԶ
«որոնում, փնտրտուք, զննություն, քննություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *(s)keu-
«ուշադրութիւն դարձնել, զննել, դիտել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *kheu-gh-)
արմատից. այլեւ, *s նախաձայնով` հայ. ցոյց, ցուցանել: Բեյլին (DKS 76) բխեցնում է *(s)keu- «նետ(վ)ել» արմատից կամ նոյն արմատից ծագող իրանական աղբյուրից (հմմտ. խոտ.-սակ. kūys «որոնել»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խուզել,
մանրախոյզ,
խուզակ,
դատարկախոյզ,
խուզական,
բազմախոյզ,
խուզարկ,
ընդվայրախոյզ,
խուզարկու,
ժամանակախոյզ,
խուզումն,
իրախոյզ,
խուզախնդիր,
լեռնախոյզ,
հետախոյզ,
խուզարկել,
խուզարկիչ,
խուզարկութիւն,
հետախուզութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
kavi
«խելոք, իմաստուն»
լատ.
caveō
«ուշադիր լինել, զգուշանալ»
հ. անգլ.
hāwīan
«նայել»
հ. իսլ.
skygna
«լրտեսել, գաղտնի հսկել»
հ. իսլ.
skynja
«հետազոտել, քննել, հասկանալ»
Էջ 355, սյունակ 1
ԽՐՈԽՏ
(խորոխտ)
«խրոխտ, համարձակ, հպարտ, խրոխտություն, համարձակություն, հպարտություն»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
(իրանականա՞ն)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
խրոխտանալ,
խրոխտումն,
խրոխտաձայն,
դիւախրոխտ,
ճխախրոխտ
Էջ 357, սյունակ 1
ԾԱԾՈՒԿ
«ծածուկ, գաղտնի, անիմանալի, խորին»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Կազմուած է կամ անծանօթ *ծած- արմատից՝ -ուկ վերջածանցով, կամ, թերեւս, կրկնութեամբ՝ ծա-ծուկ (հմմտ. մամուլ, մամուռ):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծածկել,
ծածկոյթ,
ծածկոց,
ծածկութիւն,
ծածկաբար,
ծածկանութ,
ծածկապէս,
ծածկատես,
ծածկելի,
ծածկիչ,
յարկածածուկ,
քողածածուկ,
ամրածածուկ,
գետնածածկոյթ,
գլխածածկել,
թեւածածուկ,
խրթնածածուկ,
ծածկագիր,
ծածկագրութիւն,
ծածկալեզու,
ծածկանուն
Էջ 359, սյունակ 1
ԾԱՆԱԿ
-ի, -աց
«խայտառակ(ութիւն)»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
կազմուած է բնիկ հնդեւրոպական ծան- արմատից՝ -ակ վերջածանցով՝ «ճանաչել տալ, յայտնի դարձնել» իմաստային անցումով: Աւելի քիչ հաւանական է կապել ծաղ «ծաղր» արմատի հետ՝ ենթադրելով *l/*n հերթագայութիւն:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ծանակել,
ծանակութիւն,
ծանականք,
անծանակ,
ծադանակակ,
ծովածանակ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։