Գլխավոր (շքամուտք) Բառարան Ընդլայնված որոնում Մուտք Գրանցվել
Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝ կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Արդյունք՝ 11298 բառահոդված (շտեմարանում ընդհանուր՝ 11298) · Էջ 105 / 1130
Արտահանման համար ընտրեք որեւէ զտիչ (լեզու, ծագում, կասկածելիություն կամ բառ)
Էջ 96, սյունակ 1 Էջ 96
ԱՐՏԵՒԱՆ (հգն. -ունք) «թարփիչ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *der- «մաշկել, քերթել, անջատել» (անմիջական նախաձեւ՝ *drep-)
Աղայանը (ԲՍՀ 34) բխեցնում է *drep- «տեսնել» արմատից։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ. drapī «հագուստ, զգեստ»
հուն. άρπωπας «մազաթափիչ նյութ»
հ. վ. գերմ. trabe «ծոպերիզ»
լիտվ. drãpanas «հագուստ, զգեստ»
Էջ 96, սյունակ 1 Էջ 96
ԱՐՏԻ(Կ) (արտիկ) «վայրի ոչխար»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *er- «այծ, ոչխար, կով, այծյամ» (անմիջական նախաձեւ՝ *r-d-) -իկ ածանցով
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հայ. որոջ
հուն. ερυρος «ուլ»
լատ. aries, -etis «ոչխար»
ալբան. erislian «գառ»
Էջ 96, սյունակ 1 Էջ 96
ԱՐՏԻՃ «մի բույս՝ vicia cracca L.»
Ստուգաբանություն (թերեւս)
արտ բառից՝ -իճ ածանցով (հմմտ. ուտիճ)։
Տե՛ս նաեւ
Էջ 96, սյունակ 1 Էջ 96
ԱՐՏԻՃՈՒԿ (արճճուկ) «կանճառ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իտալ. articicocco < հ. իսպ. alcachofa < արաբ. al-haršaf
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 343
Էջ 96, սյունակ 1 Էջ 96
ԱՐՏՈՅՏ (արտուտ, արտիւտ, արտատ) «արտույտ (թռչուն)»
Ստուգաբանություն
Էջ 97, սյունակ 1 Էջ 97
ԱՐՏՈՒՅՏ
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *t-r- բնաձայնական
հ.-ե. արմատ՝ *trozdos-/*trodos-
հ.-ե. արմատ՝ *tet(e)r- «տատրակ» առանց բաղաձայնական տեղաշարժի
հ.-ե. արմատ՝ *t/dreut/d- «արտույտ» նախաձեռն
բնաձայնական *t-r- պարունակող մի ձեւից։ Հայերենի համար ենթադրելի են *t/dreut/d- (> արտույտ) կամ *t/drut(d)- (> արտուտ) նախաձեռները։ Ժողովրդական ստուգաբանություն է արտույտ < *արտ + ույտ = ուտ (իբրեւ «արտ ուտող»)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արտուտիկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
մ. խոլ. truit, druit «սարյակ»
ռուս. дрозд «կեռնեխ»
լատ. tordus
հուն. τρύφων «տատրակ»
Էջ 97, սյունակ 1 Էջ 97
ԱՐՏՈՐԱԼ «շտապել, փութալ»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *der- (անմիջական նախաձեւ՝ *drā-) -որ ածանցով եւ հայերենին հատուկ դրափոխությամբ
-որ ածանցով եւ հայերենին հատուկ դրափոխությամբ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արտորնալ, ուշ-արտորցնել
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ. dráti «վազում է, շտապում է»
հուն. εδραν «վազել, փախչել»
Մատենագիտություն
Աղայան, ԲՍՀ 35
Էջ 97, սյունակ 1 Էջ 97
ԱՐՏՈՒՃ «գիհի, մատիտածառ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ թրք. arduč
Աղբյուր՝ թրք. ardeč
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 344
Էջ 97, սյունակ 1 Էջ 97
ԱՐՓ (-ի, -ից, արփի, -ւոյ, -եաւ) «եթեր»
Ծագումն անհայտ է
Հազիվ թե կապ ունի հնդեւրոպական *ser- «կարմիր, կարմրավուն» արմատից ծագող լիտվ. sirpti «հասունանալ» (*«կարմրել» կամ «դեղնել») բայի հետ՝ *srph>արփ (ըստ Պետերսոնի՝ Walde- Pokorny 2, 499)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արփագեղ, արփամերձ, արփային, արփաճաճանչ, արփայագնաց, արփեգնաց, արփենի, արփիզարդ, արփիակեզ, արփիադեմ, գերարփի, լուսարփի, հրաշարփի, արփնաթել, երեքարփին, եաթնարփին, արփող
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ. sirpti «հասունանալ»
Մատենագիտություն
Walde- Pokorny 499
Էջ 97, սյունակ 1 Էջ 97
ԱՐՔԱՅ (-ի, -ից) «թագավոր»
Փոխառություն (թերեւս)
Աղբյուր՝ հուն. άρχων (Թերեւս)
Աղբյուր՝ հուն. άρχιος (Թերեւս)
հին փոխառություն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արքայագունդ, արքայենի, արքայատուր, արքայիկ, արքայություն, արքայորդի, թագարքայ, բագարքայածին, արքունի, արքունիք, արքունատուր, արքունական, գեղարքունի, արքագունք, արքապատկեր, արքակորույս, արքինի, արքիանալ, արքինանալ
Նոր՝
արքայադուստր, արքայամորի, արքայախնձոր