Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 160, սյունակ 1
ԳԷՏ
(-ի, -աց, -ից)
«իմացող, գիտակ, ծանօթ, բարեկամ, կախարդ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ueid-
«տեսնել, գիտենալ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ueid-/*uoid-)
«տեսնել, գիտենալ» արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գիտել,
գիտուն,
գիտակ,
գիտահարց,
գիտութիւն,
գիտնական,
անասնագէտ,
մեռելագէտ,
երկնագէտ,
խորագէտ,
տգէտ,
տգիտանալ,
տգիտանք,
չգիտանք,
չգիտուն,
անգէտս,
զանգիտել,
զանգիտանք,
գիտակից,
գիտակցաբար,
գիտակցական,
անգիտակցաբար,
ազգագրագէտ,
աշխարհագրագէտ,
բնագէտ,
լեզուագէտ,
մասնագէտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
veda
«գիտութիւն»
հ. հնդկ.
ved, vid
«գիտենալ»
հուն.
οἶδα
«գիտեմ»
լատ.
video
«տեսնել»
հ. պ.
vēdōtu
«գիտենալ»
գոթ.
vitan
«իմանալ, գիտենալ»
Մատենագիտություն
H. AG 428;
Աճ. ՀԱԲ 552
Էջ 161, սյունակ 1
ԳԻՆԻ
-ւոյ, -ւոց, -եաց
«գինի»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *uei-
«պտտել, ոլորել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *uoinio- ` *uoino-)
կարող է յուրացված լինել միջերկրական կամ կովկասյան աղբյուրից. հարեւան սեմական ձեւերը հավանաբար հնդեւրոպականից են առնված. չկա հնդիրանականում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գինեգէն,
գինեհարիլ,
գինեմոլ,
գինեսէր,
գինըմպելիք,
գինըմպուք,
գինարբուք,
գինաւէտ,
գինեպան,
գինետուն,
գինեգործ,
գինեգործական,
գինեգործութիւն,
գինեվաճառ,
գինեվաճառութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
οινος
ալբ.
venë
լատ.
vinum
հ. սլ.
vino
Մատենագիտություն
H. AG 434;
Աճ. ՀԱԲ 559
Էջ 162, սյունակ 1
ԳԻՐԿ
(-ի, -աց)
«գիրկ, գոգ, ծոց, մեկ գրկաչափ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ueig-
«ծռել, կորացնել, թեքել, ոլորել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ue-gro-)
իմաստային հարաբերությունը նույնն է, ինչ գոգ եւ *ghegh- «ծռել, թեքել»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գրկալիր,
գրկախառն,
գրկախառնիմ,
գրկատարած,
ընդգրկեմ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. իսլ.
veikja
«ծռել, կորացնել, թեքել»
հ. իսլ.
vik
«ծովածոց, ծովախորշ»
լիտվ.
vigrús
«առույգ, աշխույժ, դյուրաշարժ»
կազմության համար՝ հմմտ.
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Էջ 163, սյունակ 1
ԳՁՈՒՁ
(գձուժ)
«անարգ, նվաստ, համեստ, խոնարհ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *guhdei-
«անհետանալ, կործանվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *guhdio- *guhdei-)
կրկնությամբ
կրկնությամբ եւ կծիծ արմատից ազդված։ ընդհանրապես այս արմատի տակ միավորվող ձեւերի հնչյունական փոխհարաբերությունը պարզ չէ, եւ հայերենի գձուժ-ի միացումը կասկածելի է:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գձձել,
գձձիլ,
գձձութիւն,
գձձասէր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
ksināti
«ոչնչացնում է, կործանում է»
հուն.
φθίνω
«ոչնչացնել, կործանել (անանց.), ոչնչանալ, կործանվել»
Էջ 164, սյունակ 1
ԳՆԴԱԿ
(-ի, -աց)
(գնտակ)
«գնդակ, գնդաձեւ մարմին»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. *gundak
Իրանական փոխառություն։ Աճառյանը բերում է գունդ բառի տակ, բայց սա իրանական փոխառություն է եւ ոչ գունդ բառից հայերենում կազմված։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գնդակել,
գնդակախաղ,
գնդակահարել,
գնդակահարութիւն,
խաղագնդակ
Մատենագիտություն
H. AG 130;
Աճ. ՀԱԲ 594
Տե՛ս նաեւ
Էջ 165, սյունակ 1
ԳՈ
(-ի, -ից)
(գոյ)
««գոյություն, աստված, հարստություն, գույք, ինչք» եւ գոլ «լինել», գոմ, *գոյ-ցե, գուցե»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ues-
«մնալ, ապրել, բնակվել, գիշերել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *uso-, *uosio-, *uos-, *ues-)
արմատից: *uso-` *uosio-կան (>*uosoti (?) > գոյ) *uos-mi- (?) > գոմ (?)
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գոյարար,
գոյապես,
գոյավոր,
գոյավորություն,
գոյություն,
գոյափոխիլ,
գոյական,
գոյանալ,
գոյացություն,
գոյացողություն,
գերագոյ,
ինքնագոյ,
գոյականաբար,
գոյականակերտ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
vásati
«մնում է, բնակվում է, գիշերում է»
հուն.
áísa
«անցկացրի (գիշերը)»
աոր.
մ. իռլ.
fō(a)id
«գիշերում է, մնում է, անցկացնում է»
<*uoseti-
գոթ.
wisan
«լինել, մնալ»
իմաստով ամենից ավելի մոտ է հայերենին
Մատենագիտություն
H. AG 435;
Աճ. ՀԱԲ 576
Էջ 166, սյունակ 1
ԳՈՀԱՐ
(գաւհար, զօհար, գուհար)
«թանկագին քար, գոհար»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ մ. պ. gōhar
փոխատու լեզու՝ պ. gōhar
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գոհարավաճառ,
գոհարեղեն
Մատենագիտություն
H. AG 128;
Աճ. ՀԱԲ 572
Էջ 168, սյունակ 1
ԳՈՌԵԼ
I
(ԲՀ՝ «սքողել կամ հարկանել»)
«սքողել, խփել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Էջ 169, սյունակ 1
ԳՈՌՈԶ
(-ի, -ից, -աց)
«հպարտ, խրոխտ, բռնակալ»
Ստուգաբանություն (անստույգ)
Թերեւս նույն ծագումն ունի, ինչ գոռ համիմաստ բառը (տե՛ս), որի համար մենք ենթադրել ենք իրանական աղբյուր, սակայն դժվարություն է հարուցում -ոզ-ը, որի բնույթը պարզ չէ. կա բարբառային տկլոզ, որ զուգահեռ ունի տկլոր ձեւի մեջ. խոխոզ «ահավոր, խրոխտ» եւ կոկոզ «մեծամիտ, հպարտ» բառերը, թերեւս կրկնավոր են, եւ նրանց մեջ -ոզ-ը չի առանձնանում:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գոռոզութիւն,
գոռոզանալ,
գոռոզաբար,
գոռոզասաստ
Տե՛ս նաեւ
Էջ 171, սյունակ 1
ԳՈՒԹ
(-ոյ)
«գութ, գթություն, սեր, փափագ, աղաչանք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ghedh-
«միավորվել, սերտ կապված լինել, իրար հարմարվել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ghōdh-to-)
Ավելի քիչ հավանական է բխեցնել հնդեւրոպական *ghou- «ընկալել, ուշադրություն դարձնել» արմատից՝ *ghou-to- > գութ:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
գթալ,
գթութիւն,
գթալի,
գթած,
գթածագոյն,
գթածագործ,
բազմագութ,
գորովագութ,
բարեգութ,
մեծագութ,
յաճախագութ,
անգութ,
գթաշարժ,
գթաշարժութիւն,
գթատատ,
գթասիրտ,
գթասրտութիւն,
գթոտ,
անգթօրէն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
գոթ.
gōrs
հ. անգլ.
gōd
հ. վ. գ.
guot
գ.
gut
«հարմար, լավ»
հ. սլ.
ugožditi
«սիրաշահել, դուր գալ»
ռուս.
выгода
«օգուտ»
լատ.
faveō
«լավ վերաբերվել, գթասիրտ լինել, նպաստել»
հ. իսլ.
gā
«ուշադրություն դարձնել, հոգալ, հոգ տանել»
*gāwon
Մատենագիտություն
Ջահ. None
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։