Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխառության աղբյուր՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
«որի» որոնման արդյունք՝ 422 բառահոդված
· Էջ 1 / 43
Էջ 19, սյունակ 1
ԱԳԱՆ
«ժրաջան, արագաշարժ»
Բնիկ հնդեւրոպական
հ.-ե. արմատ՝ *auē
«ջանալ, ճիգ գործել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *aueno)
Բաղադրություն՝ անագան (Աճառյան, ՀԱԲ 1, 75, նշանակության տարբերության պատճառով կապը ժխտում է)։ Կապ ունի՞ հնդեւրոպական *auē «ջանալ, ճիգ գործել» արմատի հետ, որի վերականգնումը այնքան էլ հավաստի չէ (*aueno> ագա՞ն)։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անագան
Մատենագիտություն
Աճառյան, ՀԱԲ 75
Էջ 21, սյունակ 1
ԱԴԱԴ
«շարժուն քանոն, ալիդադ»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. ‘idāda
որից միջնադար. լատ. alidada > ֆրանս. alidade, անգլ. alidad.
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
alidada (միջնադար.)
ֆրանս.
alidade
անգլ.
alidad
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 80
Էջ 23, սյունակ 1
ԱԶԴ
(աստ)
«լուր, տեղեկութիւն, զգացողութիւն, ազդեցութիւն, ազդեցիկութիւն, կարողութիւն»
Փոխառություն
հ.-ե. արմատ՝ *past
«ամուր»
Աղբյուր՝ հ. պ. azdā
Աղբյուր՝ պրթ. azd
Աղբյուր՝ մ. պ. azd
թերեւս աստ գրութեամբ ձեւերը ծագմամբ տարբեր են ազդ-ով ձեւերից եւ ծագումն են հ.-ե. *past «ամուր» արմատից, որից նաեւ հայ. հաստ «ամուր. հաստ» բառը
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ազդել,
ազդարար,
ազդելի,
ազդոյ,
աստոյ,
ազդու,
աստու,
աստետր,
աստի(ն)
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 85-86
Էջ 27, սյունակ 1
ԱԽՆԹՈՐ
(աղնթոր, աղխնթոր, յախնթոր, յաղխնթոր, յաղղնթոր)
«գռեհիկ, ստորին, ծառայական»
Ծագումն անհայտ է (՞)
Կապ ունի՞ արդյոք աղխ բառի հետ
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ախնթորագոյն,
աղնթորագոյն,
յախնթորակագոյն,
աղխնթորակագոյն
Էջ 36, սյունակ 1
ԱՂԷ
«հապա՛, դե՛հ»
Բնաձայն (թերեւս)
Բնաձայնական կազմություն, որի ծագումը թերեւս հասնում է մինչեւ հնդեւրոպական շրջանը:
Էջ 37, սյունակ 1
ԱՂԻՒՍ
(-ոյ)
«աղյուս»
Ծագումն անհայտ է
հ.-ե. արմատ՝ *lēu-
«քար»
(անմիջական նախաձեւ՝ *lēu-k-)
Անհավանական է Աճառյանի կարծիքը (ՀԱԲ 1, 130) բառի փոքրասիական ծագման մասին՝ ըստ Հեսիքիոսի ավանդած άλιφ «ժայռ» բառի, որի սկզբնաձեւն է αιγιลิφ (Chantraine DELG 1, 62): Քիչ հավանական է նաեւ ենթադրել բնիկ հնդեւրոպական ծագում՝ *lēu- «քար» արմատից (*lēu-k-՞):
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղիւսագործ,
աղիւսաթի,
աղիւսեայ,
աղիւսակ
Նոր՝
աղիւսակերտ, աղիւսապատ
աղիւսակերտ, աղիւսապատ
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 130;
Chantraine DELG 62
Էջ 40, սյունակ 1
ԱՂՁ
(-ի, -ից)
«կարիք, պահանջ»
Բնիկ հնդեւրոպական (՞)
հ.-ե. արմատ՝ *el-
«քաղցած. վատ (?)»
(անմիջական նախաձեւ՝ *l(k)-sk', *el-k-)
այստեղից է աղցիկփեղց (ախցիփեղց) կրկնավոր ձեւը։ Հավանաբար *el- արմատի ածականով ձեւ է նաեւ *el-g-ը, որից՝ աղկաղկ «թշվառ, աղքատ», եւ *lugk-ը, որից համարվում է աղքատ բառը, թեեւ ավելի հարմար է այն միացնել աղձ ձեւի հետ եւ բխեցնել *ln արմատից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղձաւոր,
աղձատրութիւն,
աղձատապէս
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
álkti «քաղցած լինել»
լիտվ.
alkanas «քաղցած»
հ. սլ.
alŭkati «քաղցել, քաղցած լինել»
չեխ.
lakati «պահանջ ունենալ»
ռուս. (հ. սլ.)
алкать «ցանկանալ, ծարավել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 137
Էջ 42, սյունակ 1
ԱՄԱՆԱԿ
(-ի, -աց)
«ժամանակ, ձայնավորի կամ վանկի տեւողություն»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ իրան. amānak
Աղբյուր՝ պ. amān
Փոխառություն իրանական աղբյուրից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամանակյան,
ամանակեան,
ամանակություն,
հինգամանակ,
բազմանակ,
անամանակ,
երկամանակ,
եռամանակ,
յոգնամանակ,
յոգնամանակագոյն
Նոր՝
ամանակային, ամանակաչափ, ամանակավոր
ամանակային, ամանակաչափ, ամանակավոր
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 145
Էջ 46, սյունակ 1
ԱՄՈՒՐ
(-ոյ, -ի, -աց)
«ամուր, պինդ, ամուր տեղ, ամրոց»
Բնիկ հնդեւրոպական (թերեւս)
հ.-ե. արմատ՝ *mei-
«ամրացնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *moi-ro-)
«փայտի կառույց»
ձայնավորի՝ առայժմ անբացատրելի փոփոխությամբ եւ ա-ի հավելմամբ (*o-°). հայ. ամուր-ի եւ վեդ. հնդկ. āmur բառերի նմանությունը պատահական է.
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ամրախիթ,
ամրանալ,
ամրաձածուկ,
ամրական,
ամրակողմն,
ամրաշէն,
ամրասրահ,
ամրապարիսպ,
ամրոց,
ամրութիւն,
անամրութիւն,
մենամուր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լատ.
mūrus «պատ, պարիսպ, պատնեշ, պաշտպանություն» ((հին՝ moiros))
լատ.
moe-nia «պարիսպ, ամրություններ, ամրացված տեղ, քաղաք, քաղաքասահման, շենք, բնակարան, պալատ» ((այլ ածանցով))
գերմ.
*mairja «(սահմանա)գիծ, (սահմանա)սյուն»
հայ.
մոյթ (անբացատրելի ձայնավորմամբ)
Մատենագիտություն
Pok. IEW 709;
Mayrhofer, KEWA 673
Տե՛ս նաեւ
Էջ 47, սյունակ 1
ԱՍՈՒՐ-Ք
«քող, ծածկոց (բբ)»
Փոխառություն
Աղբյուր՝ արաբ. amra
(հնարավոր է)
«գլխածածկոց, գլխազարդ»
կապը ամուր բառի հետ: Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 161) համեմատում է ամարա(յ)նոց բառի հետ (տե՛ս ամար), որի համար մեր կողմից նշվել է արաբական աղբյուր՝ amra «գլխածածկոց, գլխազարդ»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 161
Տե՛ս նաեւ
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։