Ընդլայնված որոնման պարամետրեր
Որոնման տիրույթ՝
Ծագումնաբանություն՝
Փոխատու լեզու / Խումբ՝
Հավաստիություն / Կասկածելիություն՝
Նիշակազմ (տառադարձման եւ հունարենի նշաններ)՝
կտտացրեք նիշի վրա՝ որոնման տողում ավելացնելու համար
Էջ 30, սյունակ 1
ԱԿԱՏՍ
(-ի, -ից)
«ակոս, վարի ժամանակ խոփի առաջացրած երկարավուն փոս»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
Թերեւս փոխառություն որեւէ հնդեւրոպական centum տիպի լեզվից՝ *ag- «քշել, տանել» (հայ. ած-) արմատից, որտեղից՝ խեթ. aggala, հ. հուն. αὖλαξ «ակոս»
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ակասաբեկ,
ակասաձեւ,
ակասաձիգ,
ակասել,
ակասախոտ,
ակոսատր
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
խեթ.
aggala
հ. հուն.
αὖλαξ
«ակոս»
Էջ 36, սյունակ 1
ԱՂԲ
(-ոյ)
«աղբ, աղտեղություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *slop-
«ճարպ?»
(անմիջական նախաձեւ՝ *selp)
արմատից
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աղբանոց,
աղբաբոյն,
աղբիք,
աղբեւք,
աղբել,
աղբեղեն,
աղբագոյն,
աղբոց,
աղբին,
աղբկոտոց,
աղբադրուստ,
աղբադրուկ,
աղբդրուկ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
խեթ.
šalpa, šalpi
«կողկղանք»
հայ-խեթական զուգաբանություն
Մատենագիտություն
Ջահ. ԲՀԳ 3, 23-24
Էջ 49, սյունակ 1
ԱՅՆ
II
«այն, նա»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *oni-
«ցուցական արմատ»
այ-ի համար նշում են նաեւ հ.-ե. *āi- ցուցականը կամ -ati «մասնիկը»։
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
լիտվ.
añs, anàs
«այն»
ռուս.
он, оно
«նա»
խեթ.
anne-
«այն»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 57, սյունակ 1
ԱՆԹԵՂ
«անթեղ, կրակախառն մոխիր»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *anth-
«տաք»
(անմիջական նախաձեւ՝ *anth-°)
Եթե բաղկացած չէ ան- ոչ ժխտական նախածանցից (հմմտ. անձեռոցիկ, անբանի) եւ թեղ «դեզ, շեղջ, կույտ» բառից, ապա կամ համեմատելի է կամ հայ. բրբ. անթայր «կայծ», հուն. άνθραξ «ածուխ», խեթ. ant «տաք» բառերի (< հ.- ե. *anth-°), կամ վրաց. anteba «կրակ վառել, հրահրել, բորբոքել» բառի հետ: Հ. Աճառյանը (ՀԱԲ 1, 194) վերջինիս հիման վրա համարում է փոխառություն կովկասյան աղբյուրից:
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հուն.
άνθραξ
«ածուխ»
խեթ.
ant
«տաք»
վրաց.
anteba
«կրակ վառել, հրահրել, բորբոքել»
Մատենագիտություն
Աճ. ՀԱԲ 194
Էջ 62, սյունակ 1
ԱՆՍԱԼ
«խոսքը լսել, խոսքին հնազանդվել, համբերել, սպասել»
Ստուգաբանություն (ծագումն անհայտ է)
հ.-ե. արմատ՝ *enk'-
«հասնել»
(անմիջական նախաձեւ՝ *onk'- կամ *nk'-)
հ.-ե. արմատ՝ *nek'-
«հասնել»
Որեւէ կապ կա՞ հնդեւրոպական *enk'-, *nek'- «հասնել» արմատի հետ (*onk'- կամ *nk'-> անս), որին սովորաբար հանգեցնում են հասանել բայը։ Բնականաբար, հանդես են գալիս երկու ձեւերը իրար հետ կապելու հնչյունական ու իմաստային դժվարություններ։ Սակայն նշենք, որ նախ՝ հասանել բայի բխումն այս արմատից ինքնին հնչյունապես հեշտ չէ, երկրորդ՝ հնդեւրոպական արմատին հանգեցվող ձեւերի իմաստները առանձին դեպքերում զգալիորեն հեռու են վերականգնվող հիմնական իմաստից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
չանսական,
չանսացութիւն,
չանսատրութիւն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. անգլ.
(ge)nægum
«մոտենալ, դիմել, ձեռնարկել»
խեթ.
henk, hink
«հանձնել, հանձնարարել, սահմանել, նշանակել, բաշխել»
Տե՛ս նաեւ
Էջ 62, սյունակ 1
ԱՆՏԱՌ
(-ի, -աց, -ովք, ուշ՝ նաեւ -ից)
«անտառ»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *deru-
«ծառ»
(անմիջական նախաձեւ՝ *sm-doru-)
բաղադրիչներից
Թերեւս բնիկ հնդեւրոպական՝ *sm-doru-՝ *sm- «համա» եւ *doru- (*deru) «ծառ» բաղադրիչներից։
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
անտառախիտ,
անտառակ,
անտառանալ,
անտառատուն,
տատասկանտառ,
անտառաբնակ,
անտառագեղ,
անտառազարդ,
անտառազուրկ,
անտառապահ,
անտառապան,
անտառապետ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
dāru
«փայտ»
հուն.
δόρυ
«ծառ»
խեթ.
taru
«ծառ, փայտ»
Էջ 65, սյունակ 1
ԱՊԱ
«հետո, վերջում»
Ստուգաբանություն (փոխառություն)
փոխատու լեզու՝ ավ. apa
«հեռու, զատ»
փոխատու լեզու՝ հ. պ. apa
«հեռու, զատ»
Քիչ հավանական է ենթադրել փոխառություն խեթերենից, որտեղ՝ appa «հետո, հետ, նորից»:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
ապագայ,
ապաժաման,
ապաժամանութիւն,
ապառնի,
յապաղել,
յապաղութիւն,
անյապաղ,
ապաթարգ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
խեթերեն
appa
«հետո, հետ, նորից»
Էջ 72, սյունակ 1
ԱՌ
II
(-ի, -ից)
«առնելը, առում, գրավում, ավար, կահույք»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *ar-
«տալ, բաժին հանել, առնել, յուրացնել»
արմատից:
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
առնում,
առեւանգել,
տուրեւառ,
տուրեւառիկ,
առաւ,
անառիկ,
առեւգնաց,
առուկ,
վրիժառու,
դիւրառու,
թափառել,
աչառել,
ակնառութիւն,
անաչառ,
անաչառելի,
սրտառուչ,
ոտնառիչ,
շուրջառ,
գայլառ,
շնառ,
մարդառու,
առած,
առնումն
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
ավ.
ar-
«տալ, տրամադրել»
հուն.
ἄρνυμαι
«ձեռք բերել, ստանալ»
խեթ.
arnumi
«բերում եմ»
Մատենագիտություն
H. AG 420;
Աճ. ՀԱԲ 248
Էջ 90, սյունակ 1
ԱՐԻՒՆ
(-եան)
(մ. հ. այրիւն, այրոյն, արոյն)
«արյուն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *esr-
«արյուն»
(անմիջական նախաձեւ՝ *ésr-)
ձեւից՝ + -իւն ածանց
Բնիկ հնդեւրոպական՝ *esr- «արյուն» արմատի *ésr- (> *esar, *asar > *ahar > *ar) կամ *esr- (> *asar > *ahar > *ar) ձեւից՝ + -իւն ածանց
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
արիւնագոյն,
արիւնակալ,
արիւնահան,
արիւնահեղ,
արիւնանալ,
արիւնանշան,
արիւնարբու,
արիւնոտ,
անարիւն,
արեանագին,
արեանապարտ,
արեանառու,
արեանհեղութիւն,
արեանաջուր,
արեանապարտ,
արեանալ,
արիւնել,
անարիւնութիւն,
զտարիւն,
պաղարիւն,
սառնարիւն,
տաքարիւն,
արենակցական
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
ásrk
հուն.
εαρ
լատ.
aser
խեթ.
ešhar
բոխ. ԱԲ
yšār
«արյուն»
Մատենագիտություն
H. IF Anz. 44;
Աճ. ՀԱԲ 317
Էջ 102, սյունակ 1
ԱՒՆ
I
«սեփականություն»
Ստուգաբանություն (բնիկ հնդեւրոպական)
հ.-ե. արմատ՝ *op-
(անմիջական նախաձեւ՝ *opno-)
այստեղ է պատկանում նաեւ հայ. ունիմ, թէեւ այն բխեցնում են *ēr- (ōr-) արմատից՝ ōr-n > ուն
Բաղադրություններ եւ ածանցյալներ
աւնոյտէր,
գերաւնեալ
Զուգաբանություններ այլ լեզուներում
հ. հնդկ.
árpas
«ունեցուածք»
խեթ.
happina
«հարուստ»
լատ.
opulentus
<*openont
Դեռեւս քննարկումներ չկան։ Կարող եք գրել առաջին կարծիքը։